Жүрек аритмиясы – бұл жүрек ырғағы бұзылыстары тобының жалпы атауы. Жүрек аритмиялары механизмі, пайда болу себебі, клиникалық көріністері және болжамы бойынша әртүрлі болуы мүмкін.

Қалыпты жағдайда жүректің әрбір соғуы оның бөлімдерінің – жүрекшелер мен қарыншалардың ретті жиырылуымен қатар жүреді. Бұл жиырылулардың тең уақыт аралығындағы нақты ырғағы (минутына 60-тан 80 соққыға дейін) – сау жүрек жұмысының белгісі. Аритмия кезінде жүрек соғу жиілігі өзгереді: ол нормадан айтарлықтай аз (брадикардия) немесе бірнеше есе көп (тахикардия) болуы мүмкін. Жүрек соғу жиілігінің тұрақсыз ырғағы жалпы «аритмия» деп аталады, бірақ ол экстрасистолия, жыпылықтау аритмиясы, жүректің әртүрлі блокадалары және т.б. болып бөлінуі мүмкін.

ЖҮРЕК АРИТМИЯЛАРЫНЫҢ ПАЙДА БОЛУ СЕБЕПТЕРІ
• Жүрек-қан тамырлары жүйесінің аурулары (жүректің ишемиялық ауруы, жүрек ақаулары, жүрек бұлшықетінің қабынуы (миокардиттер), артериялық гипертония және т.б.)
• Ми аурулары
• Қалқанша безі мен бүйрек үсті безінің аурулары
• Әртүрлі инфекциялық аурулар
• Климактериялық кезең (әйелдерде)
• Миокард ішіндегі зат алмасудың бұзылуы (мысалы, калий-натрий-кальций алмасуы)
• Стресстер, жүйкелік және физикалық күш түсулер
• Шылым шегу, алкоголь
• Кейбір дәрілік және токсиндік заттарды қабылдау

Аритмияның кездейсоқ пайда болуы (эмоционалдық тебіреніске реакция ретінде, жоғары температура кезінде және т.б.) алаңдауға негіз болмайды және, әдетте, пациенттің денсаулығына қауіп төндірмейді. Егер аритмия ұзақ уақытқа созылса немесе аритмия ұстамалары жиілей бастаса, дәрігерге көріну қажет.

ЖҮРЕК АРИТМИЯСЫНЫҢ ТҮРЛЕРІ

Брадикардия — жүрек соғу жиілігі нормадан төмен (минутына 60 соққыдан аз) болатын аритмия түрі. Жаттыққан адамдарда, тұрақты физикалық жүктемеге үйренген спортшыларда брадикардия қалыпты жағдайдың бір нұсқасы ретінде кездесуі мүмкін, алайда көп жағдайда бұл қандай да бір жүрек патологиясының белгісі болып табылады.

Симптомдары: әлсіздік, есеңгіреу (талу алдындағы күй), қысқа мерзімді естен тану, суық тер, жүрек тұсының ауырсынуы, бас айналу, артериялық қысымның тұрақсыздығы.

Айқын білінетін брадикардия (жүрек соғу жиілігі минутына 40 соққыдан аз) жүрек жеткіліксіздігінің дамуына себеп болуы мүмкін. Әдетте, мұндай жағдайларда пациентке электрокардиостимулятор имплантациялау ұсынылады.

Тахикардия – жүрек соғу жиілігі минутына 90 соққыдан асатын аритмия түрі. Оның физиологиялық және патологиялық түрлері болады.

Физиологиялық тахикардия – жүрек-қан тамырлары жүйесінің жұмысында ешқандай патологиясыз жүрек соғу жиілігінің артуы. Мысалы, егер ол физикалық немесе эмоционалдық жүктеменің артуынан туындаса, физиологиялық тахикардияны қалыпты жағдай деп санауға болады. Ашулану, қобалжу, қорқыныш, жоғары температура, оттегінің жетіспеушілігі, кенеттен тік тұру, терең тыныс алу, шамадан тыс тамақтану – бұл факторлар жүрек соғу жиілігінің қысқа мерзімді артуына себеп болуы мүмкін. Сондай-ақ, кейбір дәрілік заттарды (мысалы, вазодилататорлар, кортикостероидтар және т.б.) қабылдау нәтижесінде болатын тахикардия да физиологиялық тахикардияға жатқызылуы мүмкін.

Патологиялық тахикардияның негізінде әрқашан жүрек-қан тамырлары немесе басқа жүйелердің жұмысындағы бұзылыстар жатады.

Симптомдары: жүректің жиі соғуы, мойын артериясының пульсациясы, мазасыздық, бас айналу, қобалжу, естен тану. Патологиялық тахикардия жедел жүрек жеткіліксіздігінің дамуына, миокард инфарктісінің пайда болуына, жүректің кенеттен тоқтап қалуына әкелуі мүмкін.

Экстрасистолия – жүрекшелерден немесе қарыншалардан басталуы мүмкін кезектен тыс жиырылулармен сипатталатын аритмия түрі. Экстрасистолия – өте кең таралған аритмия түрі: медициналық статистика мәліметтеріне сәйкес, экстрасистолияның жекелеген эпизодтары өмірінде бір рет болса да, жүрек мәселелеріне ешқашан шағымданбаған барлық адамдарда кездескен. Сау адамда тәулігіне жалпы жиырылу санының 4%-ына дейін экстрасистолалардың болуына жол беріледі. Патология ретінде экстрасистолия 50 жастан асқан адамдардың 70-80%-ында кездеседі.

Симптомдары: қатты итеріс сезімімен қатар жүретін жүректің жалғыз немесе жұпты мезгілінен бұрын жиырылуы (экстрасистолалар), жүректің «тоқтап қалғандай» сезілуі, үрей, ауа жетпеу сезімі.

Жиі қайталанатын экстрасистолия эпизодтары – алаңдауға себеп. Тұрақты экстрасистолия кезінде коронарлық және мидағы қан ағымы төмендейді, бұл стенокардияның (жүректің ишемиялық ауруының түрі) дамуына және ми қан айналымының бұзылуына әкеп соқтыруы мүмкін. Экстрасистолия кезінде жыпылықтау аритмиясының даму және кенеттен жүрек тоқтауынан болатын өлім қаупі бірнеше есе артады.

Жыпылықтау аритмиясы – кардиологиялық практикада ең жиі кездесетін аритмия түрлерінің бірі. Жыпылықтау аритмиясы жүректің біркелкі емес жиырылу сезімін, жүрекшелердің «дірілдеуін» және қарыншалардың ырғақсыз жиырылуын білдіреді. 60 жасқа дейінгі кезеңде жыпылықтау аритмиясы жағдайлардың 1%-ында кездессе, 75 жастан кейін оның анықталу көрсеткіші шамамен 30%-ды құрайды.

Симптомдары: жүрек ырғағының минутына 130-150-ге, кейде 180 соққыға дейін жиілеуі, жүрек жұмысындағы іркілістерді сезіну, ауырсыну, ауа жетпеуін сезіну, ентігу, тез шаршағыштық, бас айналу.

Жыпылықтау аритмиясы туа біткен жүрек ақаулары (мысалы, митральды клапан), жүректің ишемиялық ауруы, жүрек жеткіліксіздігі немесе гипертониялық ауру аясында, гипокалиемия (қандағы калий деңгейінің төмендеуі), қалқанша безі функциясының төмендеуі немесе жоғарылауы, алкоголизм, жедел интоксикация, улану, дәрілік препараттарды қабылдау нәтижесінде, сондай-ақ қажығанда немесе стресс кезінде пайда болуы мүмкін.

Жүрек блокадалары – миокард (жүрек бұлшықеті) құрылымдары арқылы импульстердің өтуінің баяулауына немесе тоқтауына байланысты аритмия түрі. Жүрек блокадаларының пайда болу себептері миокардтың кез келген зақымдануы (стенокардия, миокардит, кардиосклероз, миокард инфарктісі, жүрек бөлімдерінің гипертрофиясы), атеросклероз, туа біткен жүрек ақауы, кейбір дәрілік препараттардың артық мөлшері, тұқым қуалайтын фактор, қалқанша безі функциясының бұзылуы, климакстың дамуы және т.б. болуы мүмкін.

Ағымына байланысты жүрек блокадалары транзиторлық (өтпелі), интермиттирлеуші (ЭКГ тіркеу кезінде бірнеше рет пайда болатын және жоғалатын), прогрессивті және тұрақты болып бөлінеді. Локализациясы бойынша синоаурикулярлық (синоатриальды), жүрекшеішілік, жүрекшеаралық, атриовентрикулярлық (жүрекше-қарыншалық), сондай-ақ қарыншаішілік блокада (Гисс шоғыры аяқшаларының блокадалары және Пуркинье талшықтары мен миокардтың шеткі тармақтарындағы өткізгіштіктің бұзылуы) болып ажыратылады.

Симптомдары: пульстің мезгіл-мезгіл жоғалуы, естен тану, құрысулар. Жүрек блокадаларының кейбір түрлерінде жедел жүрек жеткіліксіздігі және кенеттен болатын өлім қаупі туындауы мүмкін.

ЖҮРЕК АРИТМИЯЛАРЫНЫҢ ДИАГНОСТИКАСЫ

• Электрокардиография (ЭКГ)
  • Холтер бойынша ЭКГ-ны тәуліктік мониторингтеу
  • Өңеш арқылы электрофизиологиялық зерттеу
  • Жүрекішілік электрофизиологиялық зерттеу
  • Өңеш арқылы Эхо-КГ (Эхокардиография)
  • Тредмил-тест

ЖҮРЕК АРИТМИЯЛАРЫН ЕМДЕУ

Аритмия ұстамалары мезгіл-мезгіл тіпті толықтай сау адамдарда да болып тұрады. Өзін-өзі сезінуінің нашарлауына әкеп соқпайтын сирек аритмия эпизодтары емдеуді қажет етпейді. Алайда, егер Сіз өзіңізде ұзаққа созылатын аритмияны байқасаңыз және оның пайда болуы жиілеп кетсе, денсаулығыңызға қамқорлық жасап, дәрігерге көрінгеніңіз абзал. №2 Көпбейінді аурухананың (№2 КБА) тәжірибелі кардиологтары еуропалық өндірістің заманауи сараптамалық жабдықтарында аритмия диагностикасын жүргізеді, нақты диагноз қояды және жеке терапияны тағайындайды.

Шетелдік әріптестердің тәжірибесін, сондай-ақ заманауи кардиология саласындағы 2025 жылғы соңғы жетістіктерді пайдалана отырып, біздің мамандар аритмияның барлық түрлерін кешенді емдеуді жүргізеді, жүрек жұмысын, минералдық және оттегі алмасуын, артериялық қысымды тұрақтандырады, сонымен қатар қосалқы ауруларды емдейді.

Ауруханамыздың жоғары деңгейлі диагностикалық базасы оңтайлы диагностикалық әдістердің (ЭКГ, Холтерлік мониторингтеу, тредмил-тест және т.б.) көмегімен аритмия дамуының ерте кезеңінде диагноз қоюға мүмкіндік береді. №2 КБА тәжірибелі кардиологтарының бақылауымен әрі қарайғы бақылау және уақтылы антиаритмиялық терапия жүрек аритмиясының ауыр асқынуларынан (инсульт, миокард инфарктісі, жүрек жеткіліксіздігінің дамуы, тромбоэмболия және т.б.) аулақ болуға және өмір сүру сапасын жоғары деңгейде сақтауға мүмкіндік береді.

Пациентті ЭФЗ-ға (электрофизиологиялық зерттеуге) дайындау

Пациент зерттеуге емханадан немесе кардиолог, аритмолог немесе кардиохирург дәрігерлерінен емдік-диагностикалық көмек алып жатқан аурухананың бейінді бөлімшесінен жіберілуі мүмкін. Өңеш арқылы жүргізілетін зерттеу де, инвазивті зерттеу де қатаң түрде аш қарынға жасалады. Процедура қарсаңында кофе, темекі және алкогольді шамадан тыс тұтынудан бас тартқан жөн, сондай-ақ жүрек пен қан тамырларына әсер ететін барлық дәрілік препараттарды қабылдауды тоқтату қажет (бірақ бұл тек емдеуші дәрігердің келісімімен ғана жүзеге асырылады).

Пациентті процедураға жібермес бұрын, емдеуші дәрігер оны толық тексеруден өткізуі тиіс. Пациенттің қолында мынадай зерттеулердің нәтижелері болуы қажет:

• ЭКГ;
• тәуліктік (Холтер бойынша) ЭКГ мониторингі;
• Эхо-КГ (жүректің УДЗ-і);
• жүктемелік сынамалар (тредмил немесе велоэргометрия).

Сондай-ақ, ЭЭГ (электроэнцефалограмма), бастың КТ немесе МРТ қорытындылары (естен тану жағдайларының неврологиялық себептерін жоққа шығару үшін невропатологтың тағайындауы бойынша) және басқа мамандардың (невролог, эндокринолог, тамыр хирургі және т.б.) консультациялары қажет болуы мүмкін.